Historia Zgromadzenia Księży Marianów
 
Zgromadzenie Księży Marianów Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny (Congregatio Clericorum Marianorum ab Immaculata Conceptione BVM: MIC) jest kleryckim zgromadzeniem zakonnym założonym w Polsce w 1673 przez ojca Stanisława od Jezusa i Maryi Papczyńskiego, a w latach 1909-10 zostało odnowione i zreformowane przez Litwina, bł. Jerzego Matulewicza (†1927).

 

Ideę zgromadzenia Papczyński po raz pierwszy wyjawił 11.12.1670, kiedy opuszczał zakon pijarów po uprzednim uzyskaniu papieskiej zgody na odejście. Celem szczegółowym, któremu chciał poświęcić nową wspólnotę, było przede wszystkim szerzenie kultu Niepokalanego Poczęcia NMP. Kilka lat później sformułował kolejne cele: pomoc zmarłym, zwłaszcza nagle i bez przygotowania, tj. żołnierzom i ofiarom zarazy, oraz pomoc proboszczom w posłudze duszpasterskiej, w szczególności nauczanie doktryny katolickiej ludu prostego i religijnie zaniedbanego. Marianie zatwierdzenie pierwszego klasztoru otrzymali 24.10.1673 w Puszczy Korabiewskiej (dziś Puszcza Mariańska), pierwszą aprobatę Sejmu Rzeczypospolitej 24.04.1677, zatwierdzenie papieskie 24.11.1699 ze strony papieża Innocentego XII.

 

Pierwsze klasztory powstawały na Mazowszu, w ówczesnej diecezji poznańskiej jeszcze za życia o. Papczyńskiego. Po jego śmierci powstały nowe fundacje: na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego w Raśnie (1749) i w Mariampolu (1749), na Wołyniu w Berezdowie (1750), następnie w Portugalii w Balsamão (1754). W drugiej połowie XVIII w. Zakon stał się wspólnotą międzynarodową. W Portugalii zostały otwarte 3  klasztory, w Rzymie jeden, na terenie Rzeczypospolitej powstawały kolejne placówki (dziś tereny Polski, Litwy, Białorusi i Ukrainy). W odpowiedzi na sytuację społeczno-religijną marianie zintensyfikowali swoją działalność w głoszeniu misji ludowych, zakładaniu szkół, zinstytucjonalizowanej działalności charytatywnej oraz – przy każdym klasztorze i kościele był obowiązek zakładania szpitali/hospicjów dla ubogich. Często ich kościoły przyklasztorne przekształcały się w centra nowych parafii.

 

Pod koniec XVIII w., na skutek uwarunkowań politycznych oraz z powodu prześladowań ze strony rządów wrogich Kościołowi, marianie weszli w okres schyłkowy. Pierwszym zniesionym w 1798 przez władze napoleońskie konwentem był klasztor św. Wita w Rzymie. Trzy klasztory w Portugalii zostały skasowane przez rząd portugalski w 1834 r. Także na terytorium Rzeczypospolitej, w wyniku jej rozbiorów, od początku XIX stulecia rozpoczął się okres tracenia przez Zakon znacznej liczby członków i klasztorów. Zmiany terytorialne zaistniałe po podziale Rzeczypospolitej oraz prowadzona przez zaborców ostra polityka izolacyjna, skutkowały postępującymi trudnościami nie tylko w rozwoju, ale nawet w przetrwaniu zakonu. Trudności nasiliły się jeszcze bardziej po utworzeniu Królestwa Polskiego, a w szczególności po upadku powstań przeciwko Rosji w 1830 r. i w 1863r. Faktycznie wielu marianów wspomagało powstańców na różne sposoby. Sprzyjanie jednak zrywom narodowym doprowadziło do ciężkich prześladowań i stopniowej kasaty klasztorów oraz bezwzględnym stosowaniem edyktu carskiego z 1864.W praktyce oznaczało to m.in. zwożenie na siłę zakonników do jednego klasztoru i zamykaniu innych, zakazem przyjmowania nowych kandydatów, ograniczeniem działalności. Tylko w latach 1864-66 zlikwidowano 7 mariańskich klasztorów, a 11 zakonników zesłano na Syberię. Po klęsce powstania styczniowego rozpoczął się najcięższy okres dla marianów. Niektórzy z zesłanych na Syberię pozostali tam nawet po zakończeniu okresu zsyłki, aby nie zostawiać zesłańców bez opieki duchowej. Wybitnym był zwłaszcza o. Krzysztof Szwernicki, „proboszcz Syberii”, który zmarł w Irkucku (1894). Na początku XX wieku pozostał już tylko jeden klasztor marianów w Mariampolu na Litwie, w którym żył ostatni marianin, Wincenty Sękowski, wcześniej wybrany na przełożonego generalnego.

 

W celu ratowania Zakonu Marianów od wygaśnięcia, potajemnie przekształcono go w instytut tajny. Dzieła tego, we współpracy z o. Sękowskim, dokonał bł. Jerzy Matulewicz, wychowanek marianów pochodzący z Mariampola, profesor Akademii Duchownej w Petersburgu, kapłan diecezji kieleckiej, związany także z Warszawą. 29.08.1909 ks. Matulewicz złożył śluby zakonne, a ks. F. Bučys (†1951) rozpoczął kanoniczny nowicjat. Ten dzień jest uważany za datę odrodzenia Zakonu Marianów. Odnowienie i zreformowanie zostało zatwierdzone 28.11.1910 przez Stolicę Apostolską.

 

Rozwój odnowionego Zgromadzenia Marianów postępował dynamicznie, początkowo w ukryciu. Stale wzrastała liczba kandydatów, na początku głównie Litwinów i Polaków. Pierwszy jawnie działający dom zakonny powstał w Chicago (USA) w 1913 r. Wcześniej już, bo w 1912 r. marianie rozpoczęli pracę w Warszawie, gdzie na Bielanach w 1915 o. Matulewicz otworzył sierociniec i gimnazjum. W 1918 reaktywowano klasztor w Mariampolu jako główny ośrodek dla wspólnoty litewskiej. Po nominacji na biskupa wileńskiego w 1918 o. Matulewicz dalej pozostał przełożonym generalnym, aż do swej śmierci. W 1923 marianie rozpoczęli pracę w Drui (dziś Białoruś), gdzie ufundowali cenione gimnazjum. Rok później otwierają klasztor w Welonach na Łotwie. W 1928 podjęli się prowadzenia misji obrządku bizantyńsko-słowiańskiego dla Rosjan w Harbinie w Mandżurii. Fundacja wraz ze szkołami została zamknięta siłą w 1948 r., a marianów aresztowano i zesłano do sowieckich łagrów; niektórych z nich zamordowano; w 2003 rozpoczął się proces beatyfikacyjny: Fabiana Abrantowicza i Andrzeja Cikoty (†1952), przełożonych misji harbińskiej.

 

W 1939 r. marianie erygowali pierwszy dom zakonny w Argentynie; skupiali się na pracy wśród imigrantów litewskich, z czasem zaś podjęli nowe wyzwania duszpasterskie wśród Argentyńczyków. W USA skupiono się na działalności wydawniczej i wychowawczej młodzieży, na szerzenie przesłania o Bożym Miłosierdziu wg objawień św. Faustyny. Tam też powstało Narodowego Sanktuarium Miłosierdzia Bożego w Stockbridge i stowarzyszenie setek tysięcy tysięcy wiernych świeckich w ramach różnych wspólnot. W 1954 marianie wrócili do Portugalii. W 1950 r. po II wojnie światowej, dla celów posługi duszpasterskiej wśród emigrantów polskich, został erygowany pierwszy dom zakonny w Wielkiej Brytanii: m.in. w Londynie na Ealingu, oraz w Fawley Court, gdzie w okresie powojennym założono gimnazjum wzorowane na bielańskim. W Australii w 1951 r. marianie rozpoczęli posługę dla Rosjan rytu bizantyńsko-słowiańskiego, a w 1962 – dla Litwinów. W 1964 r. polscy marianie rozpoczęli pracę w Brazylii, a w 1968 w Niemczech.

 

W czasie II wojny światowej i w okresie trwania Związku Radzieckiego marianie ponieśli znaczne straty personalne, w szczególności na terenach wschodnich, gdzie wielu z nich poniosło śmierć męczeńską. Spośród nich w 1999 zostało beatyfikowanych dwóch: Antoni Leszczewicz i Jerzy Kaszyra, a w 2003 rozpoczęto proces Janisa Mendriksa (†1953), Łotysza.

Po rozpadzie Związku Sowieckiego, na terenach Litwy, Łotwy, Białorusi i Ukrainy rozpoczęło się odradzanie marianów; tam też Zgromadzenie przetrwało w ukryciu, poniósłszy ciężkie straty. Dziś prowadzą parafie, sanktuaria, szkoły, wydają książki i czasopisma, tworzą stowarzyszenia katolickie, bractwa, prowadzą dzieła charytatywne. Podobnie jest w Czechach i na Słowacji oraz w Kazachstanie (Karaganda), gdzie większość wiernych to Polacy.

 

W Rwandzie (Afryka) marianie są od 1984.Tam oprócz typowej pracy misyjnej utworzyli Centrum Formacji Maryjnej. W 1999 przybyli do Kamerunu, gdzie prowadzą podobną pracę.

Obecnie zarówno w Kamerunie, jak i w Rwandzie są po 3 placówki.

 

W ramach dziękczynienia za beatyfikację Ojca Założyciela w Polsce otwarto hospicjum w Licheniu, zaś Zgromadzenie przeszczepiono na Filipiny, z myślą o pracy w innych krajach w przyszłości.

 

W Polsce, oprócz parafii, aktywność marianów to m.in. prowadzenie sanktuariów maryjnych (Licheń, Stoczek Warmiński), działalność wydawnicza, naukowa, specjalistyczna, w tym prowadzenie hospicjów dla umierających, poradni dla rodzin oraz osób uzależnionych, domów rekolekcyjnych, Stowarzyszenia Pomocników Mariańskich, Bractwa Niepokalanego Poczęcia.

 

Na początku 2015 r. marianie liczyli 487 członków w 57 domach zakonnych (z czego 18  w Polsce), 16 rezydencjach (w Polsce 3) w 18 krajach, z czego 233 stanowili Polacy.

 
Wydawnictwo katolickie PROMIC Centrum Formacji Maryjnej Salvatoris Mater Oremus - czasopismo religijne Słowo Wśród Nas - czasopismo katolickie
© Stowarzyszenie Pomocników Mariańskich 2016
Tworzenie stron internetowych ActivePC